Ceyzik Ignacy Julian, h. Owada (1779–1860), rzeźbiarz i ceramik. Wnuk Jakuba, por. gwardii lit., a syn Michała i Anny z Sobolewskich, ur. na Podlasiu. Ojciec C-a (zmarły w Niżowcach, pow. słuckim, w 1813) przeniósł się do Mołodeczna i prawdopodobnie zmienił nazwisko Cydzik na Ceyzik. Ignacy C. po ukończeniu trzyklasowej szkoły podwydziałowej w Łyskowie udał się do Wilna, gdzie zaczął udzielać korepetycyj; w r. 1798 zapisał się do Akademii na lekcje rysunków i malarstwa pod kierunkiem Smuglewicza; tego roku został kancelistą w Akademii, zaś od r. 1803 sprawował funkcje bedela z pensją 150 rb. rocznie; w roku 1802 ponownie zaczął uczęszczać na wykłady chemii, historii powszechnej, języka francuskiego i rysunków; w 1805 ożenił się w Warszawie z Marią Kaczyńską, córką Tomasza; wkrótce potem przeniósł się do Słonima, gdzie miał dom, oraz wraz ze szwagrem żony, Tyrkiem, wziął w dzierżawę maj. Starzynę w pow. słuckim. W okresie pobytu w Wilnie C. należał do bliskich przyjaciół Józefa Oleszkiewicza, Jana Damehla, dra Józefa Liboszyca (Lieboschütza), prof. Zachariasza Niemczewskiego, stanowiących kółko wolnomyślicielskie, zbliżone do masonerii. Dzięki swym zdolnościom rysunkowym wykonywał ozdobne dyplomy dla studentów, biorąc niekiedy po 10 dukatów za sztukę, oraz podrabiał bilety teatralne. Osiadłszy na wsi, C. zaczął podrabiać banknoty dla własnej korzyści, a według niektórych wersji również celem poderwania rządowi rosyjskiemu kredytu, o czym miano dyskutować w kołach masońskich wileńskich i omawiać różne sposoby wyrobu papieru (Damehl, Niemczewski i Oleszkiewicz należeli do masonerii). Przypadkowe wykrycie na strychu w fol. Hanusowszczyzna w r. 1814 papieru do wyrobu banknotów spowodowało aresztowanie i osadzenie w więzieniu słuckim C-a, brata jego Feliksa, szwagra ich Dominika Korzuna i Ignacego Niemczewskiego. Okazało się, że fałszerze w l. 1811–15 zdołali podrobić 65 tysięcy rubli. W czasie śledztwa, trwającego kilka lat, niezbyt pilnie strzeżeni więźniowie zdołali 15 VII 1819 zbiec i przekraść się do Wiednia, gdzie znów zajęli się podrabianiem banknotów austriackich. Tymczasem sprawa toczyła się dalej w sądzie słuckim a następnie w senacie, który wreszcie wyrokiem z 7 I 1820 skazał Ceyzików i Ign. Niemczewskiego na pozbawienie praw i dożywotnią katorgę w kopalniach nerczyńskich; Damehl za dostarczanie C-wi papieru zesłany został na Syberię, Korzun – w »sołdaty« do pułku syberyjskiego. Gdy policja wiedeńska zaczęła śledzić fałszerzy, powrócili oni do kraju i zamieszkali pod fałszywymi nazwiskami w Międzybożu na Podolu, gdzie nadal uprawiali swój proceder; aresztowanie w Kobryniu, w styczniu 1821 r., Feliksa C-a i Korzuna w czasie puszczania przez nich podrobionych asygnat spowodowało niebawem uwięzienie Ignacego C-a, ukrywającego się w Międzybożu pod nazwiskiem Jakuba Czudowskiego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy senat dekretem z 8 V 1828 potwierdził wyrok z r. 1820 i Ceyzikowie zesłani zostali na Syberię, Ignacy do Tobolska, Feliks do kopalni nerczyńskich (zmarł w Ołoczach nad Argunią). C. zajął się w Tobolsku wyrobem różnych naczyń, urn, posągów, fajek, portretów o zadziwiająco subtelnym rysunku i niezwykle starannym wykonaniu; dorobił się pewnego majątku, nabył dom z ogrodem, w powtórnym małżeństwie (z Rosjanką) miał dwóch synów (pierwsze małżeństwo C-a, na żądanie żony, wyrażone w podaniu do Nowosilcowa z r. 1829, uznane zostało wobec wyroków senatu za automatycznie rozwiązane). Za sekret wyrobu specjalnej polewy naczyń ceramicznych dawano C-wi 15 tys. rb., on jednak domagał się ułaskawienia. Żyłka fałszerska skłoniła go ponownie do podrabiania banknotów; znów aresztowany, wysłany został ok. r. 1846 do kopalni w Akatui, po kilku latach pozwolono mu zamieszkać w Wierchnieudinsku i wreszcie w Irkucku, gdzie zmarł w r. 1860.
Do celniejszych prac C-a należały: płaskorzeźba, wyobrażająca kopalnię w Akatui, posąg Arystotelesa, portrety Mikołaja Murawjewa-Amurskiego, gen.-gubernatora Wschodniej Syberii, i Piotra Moszyńskiego, zamożnego wołynianina, skazanego do Tobolska za udział w Tow. Patriotycznym, opiekującego się C-em, figury świętych i wiele innych. Cenną kolekcję terrakotowych prac C-a, zgromadzoną w Tobolsku przez filomatę Onufrego Pietraszkiewicza, posiadał jego synowiec, dr Jan Pietraszkiewicz w Wilnie; niektóre okazy znajdują się w zbiorach prywatnych oraz w warszawskim Muzeum rzemiosł i sztuki stosowanej.
Akta Kuratorii wil. nr 205 i 272 Muzeum Czart.; Akta tajne gubernatora wileńskiego z 1814–21: Arch. Państw. w Wilnie; Akta kancelarii Nowosilcowa nr 798: Arch. Akt Dawn. w Warszawie; Bieliński, Uniw. Wileński, I 325; Cyprinus (Przecławski), Kalejdoskop wospominanij w »Russkij Archiw« 1872, 2287 sq.; Ramoty Starego Detiuka (Andrzejowskiego), Wil. 1914, I 183; Małachowski-Łempicki, Wolnomularstwo na ziemiach W. Ks. Lit., Wil. 1930, 105; Giller, Opis Zabajkalskiej krainy, Lipsk 1867, III 59 sq.; Opis dieł Archiwa Gosudarstw. Sowieta, Pet. 1908, I 261, 295, 672; Felińska Ewa, Wspomnienia, Wil. 1853, I 48; Heleniusz (Iwanowski), Wspomnienia lat min., Kr. 1876, II 254; Błoński R., Pobyt na Syberii, Kr. 1867, 42 sq.; Uruski, II 131, 339; »Życie Literackie«, dod. do »Kuriera Lit.« 1908, nr 9; Pamiętnik wystawy ceramiki… w Warszawie w 1913 r., W. 1913; Katalog wystawy ceramiki polskiej… w Warszawie w 1927 r., W. 1927. Szczegóły o sprawie Ceyzika zawierał prawdopodobnie zaginiony Dziennik Jana Damehla z 1820–23 zob. »Athenaeum«, Wil. 1842, II 173; Rastawiecki, Słownik mal., I 129; Słown. Artystów Pol., I.
Henryk Mościcki
Powyższy tekst różni się w pewnych szczegółach od biogramu opublikowanego pierwotnie w Polskim Słowniku Biograficznym. Jest to wersja zaktualizowana, uwzględniająca publikowane w kolejnych tomach PSB poprawki i uzupełnienia.